شمس الدين احمد
40
خزائن الملوك ( فارسى )
و در بعضى مقامات رقيقست چنانچه بر كف دست و پشت و نحو آن وبيز و بر اجفان و صفن و قضيب و امثال آن رقيق واقع شده و در بعضى مقامات لينست و در بعضى صلب چنانچه راحة اليد لينست و راحة القدم صلب و نفع جلد ستر اعضاست و حس كثير جهت درك منافى در ان مودع شده و در تمامى جلد سوراخهاى باريك واقعاند كه آنها را مسابات ؟ ؟ ؟ گويند و فائدهء آنها دخول نسيم و خروج فضلات رقيقهء بدنست ثالث عشر شعر بدانند كه شعر يعنى موى مكون مىشود از بخار دخانى و در بدن انسان بعضى تنها براى زينتست همچو موى راس زنان و موى محاسن مردان و موى حاجبين هر دو و بعضى براى زينت و منفعت معاست چنانچه احداب و بعضى براى منفعت تنهاست همچو موى سائر بدن رابع عشر ظفر كه جمع آن اظفارست بدانند كه ظفر جسمىست استخوانى و در شمار بست عددست و منفعت آنها استوار داشتن انامل و استمساك اشياى صغار و حك و لقط و غير آنست و دائم النشو مجعول شده ثانى تشريح اعضاى مركبه و اول آنها دماغ ست بدان كه دماغ جوهر نرم متخلخلست و مركبست از اجزاى مخ و شرائين و آورده و لون مخ آن ابيض و ادكنست و شكل دماغ شبيه بمثلث مخروطىست كه قاعدهء آن جانب مقدم و زاويهء آن محيط ساقين طرف مؤخر موضوع شده و قال صاحب الكامل الدماغ مقسوم بقسمين مقدم و مؤخر و المقدم اعظم من المؤخر و له ثلث تجاويف يقال لها البطون منها تجويفان فى مقدمه يقال لهما البطنان « 1 » و له تجويف فى آخره و يقال له البطن المؤخر و متشرحين انگلستان توزيع دماغ بسه قسم كردهاند و قسم مقدم اعظم را دماغ و قسم مؤخر اصغر را دميغ و قسم سوم را راس النخاع نامند و بطون خمسه در دماغ و دميغ مقرر ساختهاند و نيز نزد اطباى يونان و متشرحين انگلستان دماغ بتمامه در درازى منقسم مىشود به دو قسم كذا قال صاحب الكامل و من عند الدرز الاوسط ينقسم الدماغ من المقدم الى المؤخر و متشرحين انگلستان صراحت كرده كه دماغ بوساطت شگاف درميانى كه خرقهء طويلى دماغى نام دارد و در ان زائدهء از زوائد غشاء الصلب كه بغشاى منجلية الدماغ موسومست قيام پذيرفته منقسم بمساوى دو قسمست و هريك قسم را نصف كرهء دماغ نامند و هريك نصف كرهء مذكوره توزع يابد بسه حصه و حصه پيشين را كه بر چشمخانها قائم مىماند شعبهء مقدمه و حصهء درميانى را شعبهء متوسطه و حصهء پسين را شعبهء مؤخره گويند و ملتقى الاعصاب للبصر بر سطح زيرين مقدم دماغ واقعست و از انتساج آورده و شرائين در سطح اسفل دماغ محاذى بطن اوسط فضاى مقعر حصول شده كه اطباى يونان آن را معصره گويند ؟ ؟ ؟ دو نفع دارد يكى آنكه خون غذائيهء دماغ در غضون آن درنگ يافته و بمزاج دماغ قريب شده غذاى صالح دماغ مىگردد دوم آنكه فضلات دماغى در معصره فراهم آيد و بتدريج بحنك انحدار يابد و نيز مجراى ديگر در بطن مقدم دماغ از زائدتين شبيهتين بحلمتى الثدى ظهور يافته كه فضول دماغى بطريق مجراى مذكور بانف مىگرايد و جهت حفاظت دماغ
--> ( 1 ) اى بطن مقدم و بطن اوسط كذا فى دانشنامهء جهان